Od Zachęty do Salonów Bydgoskich. Sztuka w Bydgoszczy 1920–1939

15 października 2026 roku w Galerii Sztuki Nowoczesnej Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy otwarta zostanie wystawa „Od Zachęty do Salonów Bydgoskich. Sztuka w Bydgoszczy 1920–1939”. Ekspozycja przybliży historię bydgoskiego środowiska artystycznego dwudziestolecia międzywojennego, czasu, w którym miasto, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, na nowo określało swoje miejsce na kulturalnej i artystycznej mapie kraju.

Bydgoszcz lat 20. i 30. XX wieku była miejscem intensywnych przemian nie tylko społecznych i gospodarczych, ale także kulturalnych. Wraz z rozwojem miasta kształtowało się środowisko artystyczne, które tworzyli zarówno artyści urodzeni w Bydgoszczy, jak i twórcy przybywający z innych części Polski oraz spoza jej granic. 

Wystawa „Od Zachęty do Salonów Bydgoskich” opowiada o tym procesie poprzez dzieła sztuki oraz materiały dokumentacyjne. Ekspozycja obejmuje malarstwo, rzeźbę, grafikę i rysunek, a także scenografię i sztukę stosowaną, w tym grafikę użytkową i meblarstwo. Szczególne miejsce zajmują prace artystów, którzy współtworzyli artystyczny obraz międzywojennej Bydgoszczy – m.in. Leona Dołżyckiego, Jerzego Rupniewskiego, Mariana Turwida, Piotra Trieblera, Teodora Gajewskiego, Stanisława Brzęczkowskiego i Stefana Szmaja. Obok dzieł twórców dobrze znanych pojawią się także prace artystów dziś mniej pamiętanych, jak rzeźbiarz Kazimierz Lipiński.

- Ta wystawa nie jest jedynie prezentacją dzieł powstałych w Bydgoszczy w latach 1920–1939. To próba odtworzenia świata artystycznego, który tworzyli ludzie, instytucje, stowarzyszenia, wystawy i środowiska twórcze. Interesuje mnie przede wszystkim dynamika tego środowiska, jego różnorodność, wzajemne relacje i miejsce, jakie Bydgoszcz zajmowała wówczas na artystycznej mapie Polski  – mówi dr Barbara Chojnacka, kuratorka wystawy i kierowniczka Działu Grafiki Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy.

Ekspozycja nawiązuje do pierwszej monograficznej wystawy poświęconej bydgoskiemu środowisku artystycznemu okresu międzywojennego, przygotowanej w Muzeum w 2002 roku. Po ponad dwóch dekadach powrót do tego tematu pozwala spojrzeć na niego z nowej perspektywy. Obecna wystawa została oparta na najnowszych wynikach badań dr Barbary Chojnackiej, zawartych w dwóch publikacjach „Życie artystyczne w Bydgoszczy w latach 1920-1939” oraz „Środowisko artystyczne Bydgoszczy w latach 1920-1939. Twórcy i dzieła”. Monografie pozwoliły nie tylko uporządkować wiedzę o twórcach związanych z Bydgoszczą, ale również przywrócić pamięć o artystach i zjawiskach, które przez lata pozostawały na marginesie historii sztuki.

 - Od Zachęty do Salonów Bydgoskich. Sztuka w Bydgoszczy 1920–1939” będzie więc nie tylko opowieścią o dziełach i ich twórcach. To także próba przywrócenia pełniejszego obrazu miasta, którego życie artystyczne w okresie międzywojennym było znacznie bardziej różnorodne i dynamiczne, niż mogłoby wynikać z dzisiejszej pamięci o tamtym czasie – podkreśla dr Anna Kornelia Jędrzejewska, dyrektorka Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy.

Fundamentem ekspozycji są dzieła ze zbiorów Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Zostaną one uzupełnione obiektami wypożyczonymi z polskich muzeów i bibliotek, a także  parafii, kolekcjonerów i osób prywatnych. Dzięki temu na wystawie spotkają się dzieła, które przez lata pozostawały rozproszone w różnych kolekcjach.

Ważnym elementem projektu będzie katalog wystawy, stanowiący rozwinięcie prezentowanej narracji i dokumentację zgromadzonych obiektów. Ekspozycji towarzyszyć będzie również sesja naukowa poświęcona sztuce Bydgoszczy i regionu kujawsko-pomorskiego w dwudziestoleciu międzywojennym. Jej tematem będą m.in. związki lokalnego środowiska artystycznego ze sztuką polską i europejską tego czasu. Wydarzenia te wpisują się w jubileusz 80-lecia nadania Muzeum imienia Leona Wyczółkowskiego oraz 90. rocznicę śmierci artysty.  

Wystawa będzie prezentowana w Galerii Sztuki Nowoczesnej od 15 października 2026 roku do 14 lutego 2027 roku.

Patronat honorowy nad wystawą sprawują:  

• Wojewoda Kujawsko – Pomorski Michał Sztybel
• Marszałek Województwa Kujawsko – Pomorskiego Piotr Całbecki
• Prezydent Bydgoszczy Rafał Bruski
• Starosta Bydgoski – Piotr Kozłowski
• Stowarzyszenie Historyków Sztuki
• Związek Polskich Artystów Plastyków 

Patronat medialny: 

• TVP 3 Bydgoszcz
• Polskie Radio PIK 
• Express Bydgoski 

Biogram kuratorki:  

Dr Barbara Chojnacka jest historykiem sztuki, muzealnikiem i kustoszem dyplomowanym. W Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy pracuje od 1986 roku, a od 1991 roku pełni funkcję kierownika Działu Grafiki. Prowadzi badania nad grafiką polską XX i XXI wieku oraz sztuką i życiem artystycznym Bydgoszczy i regionu, ze szczególnym uwzględnieniem okresu dwudziestolecia międzywojennego. Jej dorobek naukowy, obok publikacji „Środowisko artystyczne Bydgoszczy w latach 1920–1939. Twórcy i dzieła” oraz „Życie artystyczne w Bydgoszczy w latach 1920–1939”, tworzą przede wszystkim opracowania z dziedziny grafiki współczesnej. Kuratorka kilkudziesięciu ekspozycji poświęconych grafice i sztuce polskiej, wśród najważniejszych można wymienić cykl wystaw graficznych „Wielość w jedności”. 

Barbara Chojnacka otrzymała  „Brązowy Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis”, odznakę „Zasłużony dla Kultury Polskiej” oraz  Odznakę „Za opiekę nad zabytkami” przyznane przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.  Przez Prezydenta Rzeczypospolitej wyróżniona została Medalem Złotym za Długoletnią Służbę, a za szczególne zasługi dla Miasta Bydgoszczy otrzymała Medal Prezydenta Bydgoszczy. Osiągnięcia Barbary Chojnackiej w dziedzinie kultury zostały wielokrotnie docenione i nagrodzone, m.in. Nagrodą Marszałka Województwa Kujawsko-Pomorskiego za szczególną troskę o powierzone dobra kultury narodowej i ich upowszechnianie.